|
Dünyanın tanıdığı,
Türk fizikçi ve matematikçi.
Galatasaray Lisesi'ndeki eğitim gördü
(1940).
İstanbul Üniversitesi Fen Fakültesi
Matematik–Fizik Dalı'ndan mezun oldu1944
İstanbul Üniversitesi’ndeki fizik
asistanlığı görevine başladı.
İngiltere’de Imperial College’de
doktora yaptı.
Kuaterniyonların alan teorisine
uygulanmaları konusunda yaptığı ve 1950'de tamamladığı çalışması,
bilim dünyasında yankı uyandırdı.
Cambridge Üniversitesi'nde doktora
sonrası çalışmasını tamamladı (1950-1951).
İstanbul Üniversitesi'ne fizik
asistanı olarak atandı (1951).
İstanbul Üniversitesi’nden doçent
unvanını aldı (1953).
Türk bilim tarihinin ilk ve son
Teorik Fizik Kürsüsünü kurdu (1954-1961).
1957-1961 yılları arasında Brookhaven
Ulusal Laboratuvarı'nda, Princeton Üniversitesi'nde İleri Araştırma
Enstitüsü'nde ve Columbia Üniversitesi'nde araştırmalar yaptı. Nobel
Fizik Ödülü sahibi Wolfgang Pauli ile, atom bombasının babası olarak
bilinen J.R. Oppenheimer ile, yine Nobel Ödüllü fizikçiler olan E.
Wigner, T.D. Lee ve C.N. Yang ile tanıştı.
ODTÜ’nün sunduğu profesörlük unvanını
kabul etti (1961)
ODTÜ Teorik Fizik Bölümü'nün
kurulmasında önemli bir rol üstlendi.
1960'lı yıllarda Kiral Bakışım
Kuralını ortaya koyarak uzay-zaman bakışımı çalışmalarının
genişletilmesine ön ayak oldu, kuantum renk dinamiği kuramı
çerçevesinde çalışmalara imza atmıştır.
1974 yılına kadar ODTÜ'de ve Yale
Üniversitesi'nde dönüşümlü olarak öğretim üyeliği görevine devam
etti.
1974'de Yale Üniversitesi'nde kürsü
başkanlığına getirildi.
1990'lı yıllarda emekli olarak
Türkiye'ye dönmeye hazırlanırken prostat kanserine yakalandı. 13
Nisan 1992'de ABD'nin New Haven kentinde hayata gözlerini kapattı.
çalışmaları;
Fiziksel problemlerde kullandığı
matematiksel yöntemlerin (özellikle grup teorisi) özgünlüğü dikkati
çekti.
Feza'nın temel parçacıkların grup
teoretik özellikleri ve kuvvetli ve zayıf etkileşmelerin simetrileri
hakkındaki ilk çalışmaları hemen ilgi çekti. Bunlarda kuvvetli
etkileşmelerin 'kiral' adı verilen yeni bir simetrisi bulunduğu ilk
defa öneriliyordu: Bu simetri son ve tam şeklini daha sonra meşhur
lineer olmayan sigma modeli çerçevesinde buldu...
1962 yazında Brookhaven Ulusal
Laboratuvarı'nda Luigi Radicati ile beraber kuvvetli etkileşmelerin
spin ve üniter spinden bağımsızlıkları hakkında bir makale yazdı.
Bunda SU(6) grubunun kuarklar için alçak enerjilerde geçerli bir
yaklaşık simetri grubu olduğu ortaya konuyordu. Bu makalenin temel
parçacıklar fiziğinde çok büyük ve kalıcı bir etkisi oldu...
Feza, bütün
temel parçacık etkileşmelerini birleştirmeye aday teorilerin
kurulmasına, E(6) ve E(7) gruplarına dayanan simetrileri önererek
çok önemli bir katkı yaptı. Bu, istisnai Lie gruplarının fizikte ilk
kullanılışları oluyordu. Feza'nın matematiksel fiziğe katkıları
derin ve yenilik getirici cinstendi...
Savunduğu kuaterniyonlara dayalı
analitik fonksiyonların ayar teorilerinde kullanılması fikri, multi-instanton
probleminin çözümünde daha sonra uygulandı.
Dünyanın Tanıdığı Türkler
|