|
Büyük Hun İmparatorluğu
Büyük Hun İmparatorluğu M.Ö. 220
yılında Teoman Yabgu tarafından kurulmuştur. Büyük Hun
İmparatorluğunu kuran halk bugünkü Moğolistan topraklarında yaşamaktaydı.
Bu bölgede hâkimiyet kurarak genişlemeye başlamışlardır. Çinliler ile
mücadeleye girişmişler onların saldırılarından bıkan Çinliler çareyi
Çin Seddi'ni inşa etmekte bulmuşlardır. Çin
Seddi M.Ö. 214'te Ming Hanedanı döneminde yenilenmiş ve günümüze kadar
gelmiştir. Büyük Hun'ların başarılarında askerî üstünlüklerinin bunda da
süvarilerin önemli vardı. Çinliler savaşlarda atla çekilen savaş arabaları
kullanırlarken Türkler daha hafif ve süratli olan süvari birliklerini
kullanırlardı. M.Ö. 209 - 174 arasında iktidarda
Oğuzların
Oğuz Destanı'ndaki
Oğuz Han ile özdeşleştirilen Mete
Yabgu vardır. Bu dönem Büyük Hun'ların en parlak dönemidir. Bu dönemde
Sınırları Japon Denizinden Hazar Denizine uzanan topraklara sahip oldular.
Mete'den sonra Çinliler ile ilişkiler atmış Hun ve Çin İmparator aileleri
arasında kız alış verişi olmuştur. Bu durum kalabalık ve daha gelişmiş
olan Çinlilerin gücünü arttırmış Hunlar iç karışıklıklarla uğraşmışlardır.
Bu kargaşayı Ho-Han - Ye Yabgu ve Çiçi Yabgu nispeten önleyebilmiştir.
Buna rağmen Büyük Hunlar M.S. ilk yüzyılda Doğu ve Batı Hunlar olmak üzere
ikiye bölünmüşlerdir.
Büyük Hun İmparatorluğuna
hakim olan inançlar şamanizm ve Tanrı (Tengri) inancıdır. Büyük Hun halkı bu
inançlara uygun ritüeller düzenlerlerdi.
Büyük Hunların Türk ve Dünya Tarihine katkıları;
Ordu yapılanmasında bu günde kullanılmakta olan 10'luk sistem Mete
döneminde bulunmuş ve geliştirilmiştir.
Hunlara karşı Çin seddi inşa edilmiştir.
Hunların yıkılışı Kavimler Göçünü tetiklemiştir.
Günümüzde ve daha önceki Türk Devletlerinde de görülen iç çekişmelerin ve
bir türlü sağlanamayan birliğin ilk örneğini Hunlar vermişlerdir.
Büyük Hun İmparatorluğu
Yabguları
(Hanları-Hakanları)
Teoman (Yabgu Tou-Man) M.Ö.
? - M.Ö.
209
Mete Bagatır M.Ö. 209 - Ö. 174
Lao - Şang M.Ö. 174 - 161
Kün M.Ö. 161 - 126
İçihise Yabgu M.Ö.126 -114
Uvey Yabgu M.Ö. 114 - 105
U-Su-Liu-Usil Yabgu M.Ö. 105 - 10)
Hiü-Li-Hu-Güylihu Yabgu M.Ö.
102 - 101
Tsie-Ti-Heu-Tsüydiheu Yabgu M.Ö.
101 - 96
Hulugu Yabgu M.Ö. 96 - 85
Khuandi Yabgu M.Ö. 85 - 68
Khuyluy Yabgu M.Ö. 68 - 60
Uven-Güydi Yabgu M.Ö. 60 - 58
Khukhasie Yabgu M.Ö. 58 - 56
Çiçi Yabgu M.Ö. 56 - 46
Ho-Han-Ye M.Ö. 56 - 31
Joti Yabgu M.Ö. 31 - 20
Seuse - Joti Yabgu M.Ö. 20 - 12
Çeya - Joti Yabgu M.Ö. 12 - 8
Üçjolu - Joti Yabgu M.Ö. 8 - M.S.
13
Uluyjoti Yabgu 13 - 18
Şikao-Joti Yabgu 18 - 46
Vutatiho Yabgu 46
|